Słownik pojęć: spam, spoofing, wangiri i inne

Spoofing telefoniczny to technika, w której oszust manipuluje prezentacją numeru (CLI), aby Twój telefon pokazał numer instytucji lub osoby, której ofiara ufa. Dzięki temu telefon z „banku” albo „policji” wygląda wiarygodnie, mimo że dzwoni przestępca.

Najważniejszy wniosek: numer na wyświetlaczu nigdy nie jest dowodem tożsamości rozmówcy. W razie wątpliwości rozłącz się i oddzwoń samodzielnie na oficjalny numer instytucji.

Zobacz też:Poradnik: spoofing i fałszywy telefon z bankuCo zrobić, gdy mój numer jest podszywany?Kierunkowe zagraniczne: skąd naprawdę dzwoni numer

Wangiri (z japońskiego „dzwoń i rozłącz”) to nieodebrane połączenie z egzotycznego lub zagranicznego numeru. Cel jest jeden: wzbudzić ciekawość, byś oddzwonił na płatną linię o podwyższonej opłacie, na której naliczane są wysokie koszty za minutę.

Zasada bezpieczeństwa: nie oddzwaniaj na nieznane numery zagraniczne. Jeśli sprawa jest ważna, dzwoniący spróbuje ponownie lub napisze.

Zobacz też:Poradnik: połączenia wangiri z zagranicySprawdź, jaki kraj kryje się za kodem kierunkowym

Vishing (voice phishing) to oszustwo prowadzone głosem. Rozmówca podaje się za zaufaną instytucję, wzbudza presję czasu i nakłania do podania kodów BLIK, danych logowania, numeru karty albo do przelewu na „bezpieczne konto”.

Prawdziwy bank ani policja nigdy nie proszą przez telefon o przekazanie pieniędzy ani o kody i dane logowania. Każda taka prośba to sygnał oszustwa.

Zobacz też:Poradnik: oszustwo „na wnuczka” i „na policjanta”

Smishing to oszustwo wykorzystujące SMS-y. Typowe scenariusze to dopłata do przesyłki, niedopłata rachunku, „zablokowane konto” w banku czy prośba o potwierdzenie BLIK. Wiadomość zawiera link prowadzący do podrobionej strony, która kradnie dane karty lub logowania.

Nie klikaj w linki z nieoczekiwanych SMS-ów. Podejrzaną wiadomość możesz przesłać do CERT Polska na numer 8080.

Zobacz też:Poradnik: fałszywe SMS-y (smishing)

Phishing to nadrzędne pojęcie dla wyłudzeń opartych na podszywaniu się. Smishing (SMS) i vishing (głos) to jego telefoniczne odmiany. Wspólny mianownik to wywieranie presji i nakłanianie do pochopnego działania: kliknięcia w link, podania danych lub wykonania przelewu.

Robocall to automatycznie wybierane połączenia na dużą skalę. Bywają legalne (przypomnienia, ankiety za zgodą), ale często służą natrętnemu telemarketingowi lub oszustwom. Charakterystyczna jest cisza na początku rozmowy albo nagrany komunikat.

Zobacz też:Numery oznaczone jako telemarketing

Spam telefoniczny to każde niezamówione, uciążliwe połączenie lub SMS. Mieści się w tym telemarketing bez zgody, fałszywe ankiety, „okazje inwestycyjne” i oszustwa. W serwisie SprawdzamNumer użytkownicy oznaczają takie numery, dzięki czemu kolejni odbiorcy wiedzą, czego się spodziewać.

Zobacz też:Numery oznaczone jako spamPoradnik: jak zablokować numer

Telemarketing to kontakt handlowy przez telefon. Zgodnie z prawem połączenie marketingowe wymaga uprzedniej zgody odbiorcy. Jeśli dzwonią mimo braku zgody lub po jej cofnięciu, możesz żądać zaprzestania i zgłosić sprawę.

Zobacz też:Poradnik: skąd telemarketer ma mój numer (RODO)Numery telemarketingowe

Windykacja to dochodzenie spłaty zobowiązań. Legalny windykator powinien się przedstawić i podać podstawę kontaktu. Zdarzają się jednak połączenia agresywne lub oszuści udający firmy windykacyjne, dlatego warto weryfikować numer przed jakąkolwiek wpłatą.

Zobacz też:Numery firm windykacyjnych

Numery premium (Premium Rate) służą do płatnych usług, a koszt minuty bywa bardzo wysoki. To na nie liczą oszuści w schemacie wangiri. Każdy operator ma obowiązek bezpłatnie zablokować na Twoje żądanie usługi o podwyższonej opłacie. Warto z tego skorzystać.

Zobacz też:Poradnik: koszt i blokada numerów premium 70xJak zablokować numery premium u operatora

Numer zastrzeżony to połączenie, w którym dzwoniący ukrył prezentację numeru. Korzystają z tego zarówno centrale firm, jak i telemarketerzy oraz oszuści, bo nie zostawiają śladu, który dałoby się zablokować pojedynczo. Pomaga blokada całej tej kategorii w ustawieniach telefonu lub u operatora.

Zobacz też:Poradnik: jak sprawdzić i zablokować numer zastrzeżonyJak zablokować numery zastrzeżone

To rodzina oszustw socjotechnicznych, w których przestępca podaje się za członka rodziny, policjanta lub prokuratora. Wzbudza silne emocje i pod presją czasu nakłania do przekazania gotówki lub przelewu na „bezpieczne konto”. Ofiarami padają nie tylko seniorzy.

Zobacz też:Poradnik: jak rozpoznać i co zrobić

Socjotechnika to fundament większości oszustw telefonicznych. Oszust gra na emocjach: strachu, presji autorytetu, pośpiechu lub chęci zysku. Rozpoznanie tych dźwigni („działaj natychmiast”, „nikomu nie mów”, „to ostatnia szansa”) jest najlepszą obroną.

MNP (Mobile Number Portability) pozwala przenieść numer do innej sieci bez jego zmiany. W praktyce oznacza to, że trzycyfrowy prefiks komórkowy wskazuje pierwotnego operatora, ale abonent mógł już przejść do innej sieci. Dlatego rozpoznanie operatora po prefiksie jest jedynie orientacyjne.

Zobacz też:Operatorzy i prefiksy komórkowe

Numery stacjonarne w Polsce mają numer kierunkowy wskazujący strefę numeracji (miasto lub region). Po nim można zorientować się, skąd pochodzi numer stacjonarny, choć sam region nie przesądza o tym, kto i w jakim celu dzwoni.

Zobacz też:Numery kierunkowe i prefiksyNumery stacjonarne według miasta

Wynik Zaufania syntetyzuje głosy użytkowników do jednej liczby. Wartości od 0 do 30 oznaczają wysokie ryzyko (spam, oszustwo, nękanie), od 31 do 60 to ocena niejednoznaczna, a od 61 do 100 to numer godny zaufania. Im więcej głosów, tym bardziej wiarygodny wynik.

Zobacz też:Jak obliczamy Wynik Zaufania

Kod BLIK to jednorazowe hasło do płatności i wypłat. Oszuści wyłudzają go, podszywając się pod znajomego (np. przejęte konto w komunikatorze) lub pracownika banku. Pamiętaj: kodu BLIK nikomu się nie podaje, a każdą transakcję potwierdzasz dopiero po zweryfikowaniu, kto i o co naprawdę prosi.

Zobacz też:Poradnik: BLIK i fałszywe wiadomości

Numery zaczynające się od 800 są bezpłatne dla dzwoniącego, a numery 801 rozliczane są zwykle jak połączenie lokalne. Oszuści potrafią jednak podszyć się pod infolinię (spoofing), dlatego oficjalny numer zawsze sprawdzaj na stronie instytucji, a nie z połączenia przychodzącego.

Zobacz też:Numery 800, czyli infolinie bezpłatneSpoofing: podszywanie się pod infolinię