Wyłudzenie kredytu na cudze dane zaczyna się zwykle od rozmowy telefonicznej albo od wycieku bazy z jakiegoś sklepu. Oszust ma imię, nazwisko, adres i numer PESEL, a to w praktyce wystarczało, żeby w kilkanaście minut wziąć pożyczkę online. Rejestr Zastrzeżeń Numerów PESEL zamyka tę drogę: instytucja, która nie sprawdzi rejestru albo zignoruje wpis, nie odzyska od Ciebie ani złotówki.
Czym jest zastrzeżenie numeru PESEL
To wpis w państwowym rejestrze prowadzonym przez ministra cyfryzacji, informujący, że Twój numer PESEL nie ma być używany do zawierania umów. Podstawą jest ustawa z 7 lipca 2023 roku o ograniczeniu skutków kradzieży tożsamości. Zastrzegać można od 17 listopada 2023 roku, a obowiązek weryfikacji po stronie banków, notariuszy i operatorów działa od 1 czerwca 2024 roku.
Usługa jest darmowa, bezterminowa i odwracalna. Zastrzeżenie nie wygasa samo z siebie i nie trzeba go odnawiać.
Co blokuje zastrzeżony PESEL
- Kredyt i pożyczkę. Bank, SKOK ani instytucja pożyczkowa nie mogą zawrzeć umowy kredytu czy pożyczki, jeśli w rejestrze widnieje zastrzeżenie.
- Leasing i sprzedaż ratalną. Ta sama zasada obejmuje umowy leasingowe oraz zakupy rozłożone na raty finansowane przez instytucję kredytową.
- Duplikat karty SIM. Operator nie wyda wtórnika karty ani nie zawrze umowy o usługi telekomunikacyjne na odległość. To bezpośrednia bariera dla ataku opisanego w tekście o przejęciu numeru przez duplikat SIM.
- Akt notarialny dotyczący nieruchomości. Notariusz odmówi sporządzenia aktu przenoszącego własność, jeśli PESEL sprzedającego jest zastrzeżony.
- Wypłatę większej gotówki w kasie. Przy zastrzeżonym numerze bank wstrzymuje na 12 godzin wypłatę w oddziale przekraczającą trzykrotność minimalnego wynagrodzenia.
Skutek prawny jest mocny: jeżeli instytucja udzieli kredytu mimo zastrzeżenia, nie może dochodzić roszczeń wobec osoby, której dane zostały użyte.
Czego zastrzeżenie nie blokuje
Codzienne finanse działają bez zmian. Zastrzeżony PESEL nie przeszkadza w przelewach, płatnościach kartą, BLIK-u, korzystaniu z własnego konta ani z bankowości mobilnej. Nie utrudnia też wizyty u lekarza, spraw w ZUS i urzędzie skarbowym, podpisania umowy o pracę, wynajmu mieszkania czy rejestracji samochodu.
Dwie granice warto znać. Zastrzeżenie nie działa wstecz, więc nie unieważni zobowiązania zaciągniętego wcześniej. Nie obejmuje też wyłudzeń, które nie wymagają umowy kredytowej: wyprowadzenia pieniędzy z konta po podaniu kodu z SMS-a rejestr nie zatrzyma. Przed tym broni tylko rozłączenie się w trakcie podejrzanej rozmowy, co opisujemy w poradniku o vishingu.
Gdzie zastrzec PESEL
Aplikacja mObywatel. Najszybsza droga. W module „Zastrzeż PESEL” wybierasz zastrzeżenie i potwierdzasz. Wpis trafia do rejestru od razu.
Serwis mObywatel.gov.pl. Wersja przeglądarkowa dla osób, które nie mają aplikacji. Logowanie profilem zaufanym, e-dowodem albo przez bankowość elektroniczną.
Urząd gminy. Dowolny w Polsce, niezależnie od miejsca zameldowania. Potrzebny dokument tożsamości i wniosek na miejscu. To jedyna opcja dla osób bez profilu zaufanego.
Placówka Poczty Polskiej. Działa na tych samych zasadach co urząd, przydaje się w mniejszych miejscowościach.
Bank. Część banków przyjmuje wniosek w oddziale przy okazji innej sprawy. Zakres usługi bywa różny, więc lepiej potwierdzić to wcześniej na infolinii.
Kiedy zastrzec numer natychmiast
Zgubiony lub skradziony dowód osobisty. Telefon od „konsultanta banku”, w którym podałeś dane. Informacja o wycieku bazy z serwisu, w którym miałeś konto. Utrata zasięgu bez wyraźnego powodu, bo tak zaczyna się przejęcie numeru. Jeśli podejrzewasz, że Twoje dane krążą po sieci, sprawdź też czy Twój numer telefonu wyciekł.
Zastrzeżenie ma sens także profilaktycznie. Kredytu nie bierze się co tydzień, a cofnąć zastrzeżenie da się na kilka godzin, dokładnie na czas wizyty w banku.
Najczęściej zadawane pytania
Ile kosztuje zastrzeżenie numeru PESEL?
Nic. Usługa jest bezpłatna we wszystkich kanałach: w aplikacji mObywatel, w serwisie mObywatel.gov.pl, w urzędzie gminy, na poczcie i w banku. Płatne „zastrzeżenie PESEL” oferowane przez firmę zewnętrzną to sprzedaż czegoś, co państwo daje za darmo.
Czy zastrzeżony PESEL uniemożliwi mi wzięcie kredytu?
Tak, i o to chodzi. Przed wizytą w banku cofasz zastrzeżenie, podpisujesz umowę, a potem zastrzegasz numer ponownie. W aplikacji mObywatel można od razu wskazać dzień i godzinę automatycznego powrotu blokady, więc nie trzeba o tym pamiętać.
Czy mogę zastrzec PESEL dziecka?
Wniosek w imieniu osoby niepełnoletniej składa rodzic lub opiekun prawny. Najprostsza droga to urząd gminy z dokumentem tożsamości i danymi dziecka. Ma to znaczenie, bo dane dzieci wyciekają razem z danymi rodziców, a przez lata nikt tego nie sprawdza.
Skąd wiem, że zastrzeżenie zadziałało?
Status widać w module „Zastrzeż PESEL” w aplikacji i w serwisie mObywatel.gov.pl, razem z historią zastrzeżeń oraz listą podmiotów, które sprawdzały Twój numer. Krok po kroku opisujemy to w tekście jak sprawdzić, czy PESEL jest zastrzeżony.
Co zrobić, jeśli kredyt już został wzięty na moje dane?
Zastrzec numer, a potem sprawdzić rejestry kredytowe i złożyć zawiadomienie na policji. Kolejność działań i darmowe źródła danych opisujemy w poradniku jak sprawdzić, czy ktoś wziął na mnie kredyt.